Arganolie

Arfganolie is een veelzijdig product afkomstig uit de pit van de vrucht van de arganboom. De olie heeft vele eigenschappen die het geschikt maken in de cosmetica, het eten en voor medicinale doeleinden. Het werd al door Romeinen gebruikt en is momenteel ook door het Westen ontdekt. In de Soek kan je goedkope zalfjes en lotions kopen waar arganolie in zou moeten zitten. Maar een flesje echte olie is niet goedkoop. De vruchten zijn rijp in juli. Traditioneel bewerken de vrouwen de arganvrucht. Het vruchtvlees wordt als veevoer gebruikt. De noot wordt opengebroken met een steen zodat de pitten vrijkomen waar dan de olie uit geperst wordt. Als de olie in het eten gebruikt wordt, worden de pitten eerst geroosterd. De geroosterde pitten worden vermengt met wat water tot een pasta gemalen in een stenen quern. Vervolgens wordt de olie met de hand uit de pasta geperst. Het restant is ook als veevoer gebruikt. Deze olie is houdbaar voor een aantal maanden en wordt in veel recepten gebruikt. Populair is de dipsaus amlou gemaakt van arganolie, amandelen, pinda’s en honing. De pitten kunnen decennia lang bewaard worden. De arganolie die voor de verkoop is, wordt machinaal geperst en is daardoor langer houdbaar. 50 Marokko ZW

De herinnering

In heel Marokko zijn sporen van het joodse leven terug te vinden. Maar in Zuid Marokko leeft de herinnering nog voort. Het is een schrijnende herinnering die bol staat van gemis en onbegrip. Evenzeer bij de vertrokken joden zelf. In 2009 heeft het Joods Museum in Amsterdam er een tentoonstelling over gehouden. En dit was de conclusie: ‘De missionarissen van de (Jewish)Agency schetsten de argeloze Marokkaanse Joden een rooskleurig beeld van het beloofde en beloftevolle land waar ze heen gingen. Zij wisten niet wat hun te wachten stond, en dat was weinig goeds.’ Het duurde tot in de jaren negentig eer ze ‘hun’ cultuur weer oppakten. In Marokko zelf was het niet veel anders. De gaten die de families die daar eeuwen lang gewoond hadden in de toch al vaak kleine gemeenschappen achterlieten, zijn nooit meer opgevuld. Wij hoorden en zagen het bij bezoeken aan de plekken van waaruit in 1956 de laatste joden vertrokken waren. Oude mensen hebben het er nog steeds over hoe eerst de Rabbi’s weggingen en hoe toen de families wel moesten volgen. In Tahala liet iemand aan ons een oud bevolkingsregister uit de Franse tijd zien met de namen van alle leden van de joodse families. Hij heeft het geërfd van zijn vader en koestert het in de hoop dat ze nog eens terugkomen. In sommige stadjes en dorpen zoals Ilfrane zijn de Marokkanen zelf begonnen de inmiddels vervallen synagogen op te knappen, soms met hulp van joden uit Amerika. Op het internet schrijft een afstammeling hoe hij hoopt dat er ooit nog eens een negental aanwezig zal zijn om een dienst te houden. Onderschrift: In Ilfrane werken moslims vrijwillig aan het herstel van de Mellah, maar in de winter van 2014/15 is veel werk teniet gedaan door heftige regenval en overstromingen. Marokko ZW 37

Joden

Het is onduidelijk wanneer Joden zich voor het eerst in Marokko vestigden. Er is mij altijd verteld na de vernietiging van de tempel in Jeruzalem door de Romeinen en de daaropvolgende diaspora. Maar nu is de datum teruggeschroefd tot Carthegensische tijden 2500 jaar geleden. Er was sprake dat de joden zich mengden met de berbers en bekend zijn de Berber Joden of Joodse Berbers, maar DNA onderzoek schijnt dit tegen te spreken. Het zal wel voornamelijk over het gebruik van Tamazight als taal en leefgewoonten zijn gegaan. Na de Grote Arabische veroveringen waren er wat strubbelingen met Joodse stammen over loyaliteit, maar al snel kregen ze een plaats in de nieuwe orde. Want Joden die net als Christenen tot gelovigen ‘van het boek’ beschouwd worden en dientengevolge geen ‘afgod aanbidders’ waren, hoefden zich niet tot de Islam te laten bekeren. De Joden woonden op het platteland en in de steden. Hun wijken heetten Mellah naar het woord zout dat met goud het traditioneel handelsartikel van de joden was. Gedurende de hele geschiedenis wisselde de houding van de Marokkaanse heersers voortdurend ten opzichte van de joden die hun beschoren lot in geschriften vastlegden. Maar de allesbepalende culturele verandering voor de Marokkaanse joden kwam met de Inquisitie in Spanje in de 16de eeuw, toen vele ontwikkelde Spaanse joden zich voorgoed in Marokko vestigden. Zij overvleugelden al snel hun plaatselijke geloofsgenoten op alle gebieden. Hun Sefardische liturgie en gewoonten werden uiteindelijk standaard in heel Marokko. Tenslotte nam tijdens WWII de machteloze maar dappere koning van Marokko ‘zijn’ joden in bescherming tegen de Franse overheersers. Daarna begon het missionarissen werk vanuit Israël en verkasten bijna alle Marokkaanse joden naar ‘het beloofde land’. Onderschrift: Vervallen huis van een weggetrokken Joodse familie in Tahala Marokko ZW 49