Dromen kan iedereen

In Marokko doen ze hun best om jongensdromen te verwezenlijken. Als gekken door de woestijn rijden op Quads, in 4xdrives of Amerikaanse militaire stijl wagens, is daar één voorbeeld van en misschien wel de meest populaire. De heren der schepping kunnen net doen alsof ze voor het programma Top Gear testrijden of deelnemen aan de Dakar rally en ‘s avond met elkaar rond het kampvuur zitten en pochen over de avonturen van de dag met een glas belegen whisky aan de lippen. Intussen kunnen de dames ook hun meisjesdromen in vervulling laten gaan. Niets is sexier dan je te laten verleiden door een goedgebouwde woestijnkanjer. Mohammed de Chauffeur probeerde toen we eenmaal het einde van de Draavallei naderden aldoor onze aandacht te vestigen op paraderende mannetjesputters. ‘Die zijn er voor de Dames,’ benadrukte hij grijnzend. Hij leek teleurgesteld dat wij geen gebruik van hun diensten wensten te maken. ‘De mannen zijn hier zo desperaat dat ze zich letterlijk voor de auto werpen,’ wist hij. ‘Ze zijn bannelingen uit het zuiden.’ Na een tijdje begon het me te dagen: Polisario, Zuid Marokko was vroeger een Spaanse kolonie, genaamd West Sahara. Begin zeventiger jaren kwam er een beweging op gang voor onafhankelijkheid: het Polisaio Front. Echter na de dood van Franco verviel het land aan Marokko dat sedertdien in oorlog is met de Polisario. Daarmee was de droom voor een onafhankelijk West Sahara vervlogen. Beloftes voor een referendum over zelfbeschikking zijn op de lange baan geschoven. Dus naar deze uithoek zijn de vechters verbannen. Onderschrift: keuze te over in de stad van kanjers Tagounit (30 Marokko)

Woningen in Parc National Sous Massa

Toen de lange strook kust ten zuiden van Agadir werd uitgeroepen tot nationaal park met het doel de bijna uitgestorven populatie van de Heremietibis die daar broedde te beschermen woonden er al mensen. Er waren kleine dorpjes waaronder Tiznite en Sidi Rabat en er woonden vissers in grotwoningen in de kliffen boven de Atlantische Oceaan. Inmiddels heeft de populatie van de ibissen zich gestabiliseerd dankzij het feit dat ze de graasgrond niet met vee hoeven te delen, maar nu worden ze weer bedreigd door illegale uitbreiding van de dorpen. Want ook hier rukt het toerisme onweerstaanbaar op en de plaatselijke bevolking wil er een graantje van meepikken. Gelukkig zijn de meeste locaties moeilijk te bereiken, maar in het stranddorp Sidi Rabat wordt toch stevig gebouwd. Er is een duur legaal gebouwd eco-hotel op het strand wat niet erg druk bezocht lijkt. Buurman Hassan heeft zelf een pension met restaurant gebouwd aan de ingang naar het strand. Er wordt verder niets ‘nieuws’ gebouwd, maar iedere hut in het dorp wordt momenteel verbouwd tot villa. Wij zaten in een van die huizen en vanuit mijn slaapkamer aan de achterkant keek ik uit op een andere verbouwing. De Heremietibis bouwt zijn nesten in holen in de klifwanden. In het nationale park moeten ze om ruimte wedijveren met de uitdijende families van de vissers die in grotwoningen huizen. Onderschrift 1: de grote verbouwing Onderschrift 2: op de plek waar ik de Ibissen tekende, tekende in ook de ingang naar de grotwoningen. (24/29 Marokko ZW)

Aan de Atlantische Oceaan

In de zestiger en zeventiger jaren kwamen meer vreemdelingen naar de Atlantische kust ten zuiden van Agadir. Zijn kwamen via de ‘Hippy Trail’ en veel bleven hangen, profiterend van het lekkere weer, de blow, de goedkope prijzen en de vriendelijke bevolking. Op een gegeven liep het zalige strandleven echter zodanig uit de klauwen dat de vissers van Sidi Ifni in protest met de hippies op de vuist gingen. Veertig jaar later heerst er nog steeds een beetje een hippy zweem over plaatsjes als Mirleft en Sidi Ifni. De kust er omheen is heftig in ontwikkeling. Overal verrijzen blokkendozen vol ongeïnspireerde, vakantieappartementen en huizen. De meeste daarvan worden door Fransen ontwikkeld. De rijken bouwen exotische villa’s zoals die waar wij logeerden. Een Fancaise beheerde de villa voor een stel rijke nichten uit Brussel en verhuurde als zij er zelf niet waren op hun verzoek kamers. De villa stond op zichzelf op een rots aan zee aan de noordkant van een klein dorp net buiten het areaal vakantiepret. Het had een verwarmd zwembad, een eigen kok en bedienden. Wij waren de enige gasten tot op een nacht er een drietal auto’s arriveerden. Een belangrijk personage begeleid door bodyguards kwam met zijn maitresse om te neuken. (52 Marokko ZW)

De ‘hospitality’ medewerkers

Ik logeer als het enigszins mogelijk is het liefst in pensions. De beste pensions zijn die waar de eigenaar zelf woont of tenminste er naast. Zo niet dan is een toegewijde staf essentieel. Hoe mooi de inrichting ook is, onverschilligheid is de dooddoener. En dat niet alleen, maar de staf moet ook nog met elkaar overweg kunnen. De eigenaar van de Dar Bague de Kenza in Fes was een Marokkaan die in de Ville Nouvelle woonde. Hij liet het beheer van het pension aan twee mannen en twee vrouwen. Er was een strenge hiërarchie en verdeling van taken onderling. Ik wilde ze graag alle vier tekenen, maar ik kwam al snel tot de ontdekking dat ik daarbij op eieren liep. De vrouw die alle huishoudelijke werk deed, Samira, mocht niet getekend worden voordat ik de manager, Mohammed, geportretteerd had. Toen mocht ik haar weer niet in de keuken tekenen. Tenslotte na veel gesoebat en nadat iedereen fooien had gekregen, mocht ik haar vlak voor het vertrek tijdens mijn ontbijt vastleggen. Toen onthulde Mohammed ineens heel solidair dat Samira een extra fooi verdiende omdat ze toch al bijna niks verdiende. Maar ik moest dat stiekem doen. Mounir de loopjongen die helemaal geen rechten had, werd desalniettemin gerespecteerd, want hij was een ‘echte’ Touareg. De administratrice die de hele dag in een klein hokje zonder raam achter de computer zat, wilde niet getekend worden omdat haar tanden de dag ervoor getrokken waren. Ik bood nog aan haar een ‘Mona Lisa glimlach’ te geven, maar ze hield voet bij stuk. (Samira, Mohammed en Mounir)