De Palmairies van de Draavallei

De Draavallei ligt aan de bovenloop van de Draa en kenmerkt zich door een ketting van oases met woestijn ertussen. De groene band die de oases om de Draa vormen is soms tot 10 km breed. Maar het komt ook voor dat er alleen een droge zanderige bedding is met hier en daar verdorde dadelpalmen, acacia’s en bosjes tamarisken. Het is een toeristisch aantrekkelijk gebied met Agdz, Zagora, Tamegroute en Tagounit als belangrijkste plaatsen. In hun lange geschiedenis vielen de oases soms onder één gezag, maar meestal bestreden ze elkaar. Altijd waren ze echter belangrijke schakels in de Trans Sahara handelsroute die liep van Marrakeh naar de rest van Afrika en vise versa. Bij M’Hamid was bijvoorbeeld het ‘douane kantoor’ waar het goudpoeder uit de Soedan aankwam en munten werden geslagen. De vele Ksars die in de loop van de eeuwen gebouwd waren, werden focuspunten waar de boeren bescherming zochten tegen aanvallen van de nomadenstammen. Ze betaalden er duur voor met land. Zo verviel veel vruchtbaar land van de families die het bewerkten in handen van heersers die zich er hadden gevestigd. Daar is pas in de 20ste eeuw een einde aan gekomen. Het belangrijkste voedsel en de meest complete voedingsbron voor onderweg in de woestijn zijn dadels. De Draavallei wordt daarom ook wel de dadelmand van Marokko genoemd. Er groeien meer dan 18 soorten. Verder wordt er in de oases veel groenten en fruit geproduceerd en henna. Op de tekening is het uitzicht over de oase bij Agdz te zien vanuit de Kasba Des Arts. (19 Marokko)

Aan de zuidkant van de Anti Atlas

De zuidgrens van Marokko liep tot 1975 langs de bedding van de rivier de Draa langs de zuidzijde van de Anti Atlas. Na de dood van Franco nam Marokko met toestemming van Spanje, maar zonder medezeggenschap van de lokale bevolking de Spaanse kolonie de Westerse Sahara over. Daarmee strekte het land zich langs de Atlantische Oceaan uit tot aan Mauretanië. Dit deel is serieuze Sahara. In het zuidelijk deel van de Anti Atlas tot aan de Draa is de macht van de Sahara ook al duidelijk voelbaar. De Draa en de stromen die het zouden moeten voeden staan meestal droog en landbouw is schaars. In de laatste decennia is dat duidelijker zichtbaar geworden. Ooit was de Draa een leven gevende rivier en de vele rotstekeningen en archeologische vonsten getuigen er nog van. Als er tegenwoordig regen valt is het meteen met bakken. Zo erg dat er ‘flash floods’ ontstaan met ruïneuze werking. Zoals in het najaar van 2014 toen de zuidkant van de Anti Atlas getroffen werd door heftige overstromingen. Het voordeel was wel dat de stuwmeren weer opgevuld werden en voor het eerst in tien jaar de heuvels weer kleurden met bloemen. En zoals altijd op zo’n bijzonder moment zijn er kinderen die nooit eerder de wilde bloemenweelde gezien hebben. Onderschrift: waar de acacia's staan is het punt waar de ene droge bedding de ander ontmoet.

De Sahara

De Sahara woestijn scheidt het noorden van de rest van Afrika. Net zoals in de geschiedenis de Middellandse Zee het focuspunt was van de Europese cultuur zo was de Sahara de Mare Nostrum van de Berbers. Zij doorkliefden deze zee van zand op hun kamelen. En net zoals er in de Middellandsezee eilanden zijn en zee routes zo zijn er in de Sahara oases en karavaanroutes. De Marokkaanse Berbers volgden meerdere vaste routes naar Mali, Niger, Libië en Senegal. Met de volken daar verhandelden zij: zout, goud, zilver, dadels, textiel, slaven en wapens. Tegenwoordig levert de Sahara vooral fosfaat. Mohammed de Chauffeur zei toen we de eerste acacia in een verder dor landschap zagen staan: ‘Nu zijn we in de woestijn.’ Ergo zonder acacia’s is er geen woestijn. De lucht in de woestijn is zo droog dat vocht makkelijk verdampt. Daar hebben de bewoners al eeuwen lang van geprofiteerd met hun sanitaire voorzieningen. In de oases hebben de lemen huizen één kamer die vier muren, geen deur, maar wel een gat in het dak heeft. Door het gat doe je je behoefte. Wat in ons land een vieze stinkende smurrie zou worden, verdroogt daar onmiddellijk en alleen een poederachtige substantie blijft over. Zo nu en dan maakt men een gaatje onder in de muur en haalt de ‘mest’ eruit. De rivier de Draa bepaalt het aanzien van de Sahara binnen de grenzen van Marokko. De rivier vindt z’n oorsprong in de oostelijke hellingen van de Hoge Atlas. Vanaf Agdz kronkelt de Draa door de vruchtbare Draavallei in oostelijke richting. Over een afstand van ongeveer 200 km bevloeit het zes oasen. Vanaf Tagounite lijkt de rivier te verdwijnen in het zand van de Sahara. Maar in werkelijkheid buigt de Draa zich ineens in westelijke richting en zet zich zuidelijk van de Anti Atlas tot aan de Atlantische Oceaan voort. De rivierbedding staat van daar af nagenoeg altijd droog. Langs de hele loop van de Draa zijn duizenden jaren oude rotstekeningen en schilderingen gevonden. De z.g. Venus van Tan Tan komt bij de benedenloop vandaan. Het is mogelijk het oudste beeldje ooit gevonden. Onderschrift: Het zand van de Sahara dringt steeds verder Marokko binnen. Een deel van de oase Nesrate in de Draavallei is inmiddels opgeslokt.29 Marokko