Nador

Nador is een dertien in het dozijn stad; nou ja, de komiek Najib Amhali was hier geboren. Nador heeft een beetje van alles: industrie, haven, spoor en een landingsbaan met goedkope vluchten naar alle onbekende vliegvelden van Europa. Hier geen charmante B&B Riad of Dar. In plaats daarvan een drie sterren vertegenwoordigershotel waarvan het café vol animeermeisjes zat. Waar Mansour Eddahbi Hotel tekort kwam aan traditie werd het gecompenseerd met een louche bruin nylon ambiance. Na aankomst gingen we meteen de straat op om eten te scoren. We kwamen echter niet ver want op de hoek was een cafetaria gespecialiseerd in vis en zeevruchten. Het cafetaria zelf was maar klein, maar ze hadden de hele stoep ervoor geannexeerd en met tentdoek overdekt. Het eten was voortreffelijk en we zaten omringd door hotelhoertjes en hun vrouwelijke chaperones. Aan het einde van de straat waaraan ons hotel lag, zagen we de zee schitteren. Hoe dichter we er bij kwamen hoe leuker de buurt werd: een zakdoek versie van iets dat misschien aan Barcelona deed denken. De boulevard was recentelijk opgeknapt en voorzien van een lange flaneerstrook langs het water. Nador ligt aan een grote baai rijk aan vissen, de Sebkha nou Areq. De baai die gevormd wordt gedeeltelijke afgesloten van de zee door een lange, smalle, landtong. We streken neer op de pier van de vissershaven aan het einde waarvan een hutje stond met wat tafeltjes en stoeltjes waar thee geschonken werd. Ik tekende het zicht op Nador terwijl de avond viel. (27 Nador)

Geld uit Europa

El Hoceima kwam dichterbij en verdween achter ons. Meer en meer moderne villa’s in Spaanse stijl sierden het landschap als een gebroken ketting waarvan de kralen verspreid over de grond lagen. ‘Money from Holland’ grinnikte Mohammed. Hij zou het bij iedere architectonische extravaganza herhalen. Marokkaanse Nederlanders maken naar schatting 120 miljoen euro per jaar over naar Marokko waarvan het meeste in deze streek terecht komt. De Europese Riffijnen die de zomervakantie hier doorbrengen zijn ook van heel groot economisch belang, want verder is er niet veel.De weg volgde een prachtige kustlijn. We waren terug aan de Barbarijse kust; niet ver van Beni-Boughafer waar de populaire en controversiële politicus Ahmed Marcouch was geboren. Dit deel was nog niet erg ontwikkeld. De crisis had vele ambitieuze plannen gefrustreerd. We konden aan de half afgebouwde constructies zien wanneer het geld had opgehouden te stromen. Onderweg waren er wat gammele nederzettingen van vissers die in kleine bootjes ’s nachts met lampen visten op sardines, maar dat was alles; behalve dan de heerlijke, lokkende zandstrandjes. Alweer een paradox: omdat het grootste gedeelte van de bevolking uit armoede had moeten emigreren naar Europa werd Nador de rijkste provincie van Marokko.(29 Middellandsezee)

Tekenen in het Rifgebergte

Het hoogste deel van het Riffgebergte met z’n sneeuwtoppen lag achter ons. De weg daalde en kronkelde. Verdwenen waren de ceders en eiken. Het landschap had nog steeds iets onverbiddelijks. Ik was gefrustreerd, want wat we zagen was onmogelijk te vatten in een tekening. De weg lag zo hoog en de vallei was zo breed en diep, de overkant zo ver en vaag, dat er gewoon geen voor, midden en achtergrond was. Na het intermezzo met de ploegende landarbeiders begon het landschap langzaamaan weer dichterbij te komen. De rondingen werden zachter en de velden groter. Hier werd met tractoren geploegd. Er doken steeds meer bloeiende amandelbomen op en vrouwen, want die hadden we ook in lange tijd niet gezien. We waren aan de oostkant van het Rifgebergte beland waar het landschap schraler was dan buiten Tetouan en lang niet zo vruchtbaar. Maar we waren wel weer terug in de bloeiende lente wereld. Even voor Tarquist sloeg Mohammed ineens van de hoofdweg af een smalle landweg in. We reden stijl naar beneden richting Middellandse Zee: bloeiende fruitbomen, rijpende peulvruchten op het veld, charmante boerendorpjes, schoolkinderen, koeien en iets wat ik niet kende: stro-oppers.

De Barbarijse Kust

De hele Middellandse Zeekust is in ontwikkeling als toeristische bestemming. De koning heeft dat zo gewild. Zijn vader hield niet zo van het noorden omdat de Riffijnen erg lastig waren. Hij bleef er liever weg en als de koning niet komt, komt de nering en het geld er ook niet. Maar nu is het anders. De koning heeft een paleis in Mdiq, vertelt Mohammed de Chauffeur. En daarom is er veel nieuwbouw en zijn er exclusieve ‘beachclubs’ en belommerde ‘gated communities’ en zijn er akkers vol vakantiehuisjes voor de ambtenaren en het spoorwegpersoneel. We bleven de kust volgen en kwamen via Martil uit in Oued Laoud een triest en tochtig gat waar tussen de uniforme nieuwbouw hier en daar een vissershuisje stond in de schaduw van een oude vijg. Het zand, de plastikzakjes en groepjes ontwortelde tieners waaiden rond over verlaten parkeerplaatsen. Misschien is het hier in de zomer vrolijk en levendig, maar dit was maart… We stopten om te tekenen aan een door hoge kliffen afgeschermd strand. Het was laat in de middag en de vissers maakten hun bootjes klaar voor de sardienenvangst. Dit was de beruchte Barbarijse kust waar vandaan in d’oude tijd piraten in snelle galeien met slaven aan de riemen, handelsschepen aanvielen. Hun stroperijen reikten tot over de Atlantische Oceaan. In de 17de eeuw kwamen ook een paar Hollanders zich er als zeerover vestigen. Het werd een inspiratie bron voor heel wat romantische verhalen en films vol degengevechten, blanke slavinnen en ongure Arabieren die mijn moeizame tienertijd hebben opgevrolijkt. Nu zag de kust er nogal prozaïsch uit. Aan de oppervlakte dan, want tussen de bedrijven worden hier vandaan mensen en hasj naar Spanje gesmokkeld. Ondanks het vredige uiterlijk heeft de Barbarijse kust nog niets van zijn kippenvel reputatie ingeboet. (Middellandse Zee16)

Deel 4 Marokko aan de Middellandse Zee

Onderschrift: Boulevard van dromen

Een oude stad met een bonte geschiedenis

Gunstig gelegen aan de in- of uitgang van de Middellandse zee, na gelang je gezichtspunt, was het van meet af aan een veilige haven voor vele culturen. Gesticht door de Carthagers, gemythologiseerd door de Grieken en gekolonialiseerd door de Romeinen viel het ten prooi aan de Vandalen voordat het in 702 onder de verlichte heerschappij van de Syrische Umayyaden kwam. In 1471 veroverden de Portugezen de stad, die het met de Spanjaarden deelden vanaf 1580 tot het als bruidsschat aan de Engelsen gegeven werd in 1640. Voordat het tenslotte aan Moulay Ismail viel in 1684 hebben de Engelsen stad en haven eerst vernietigd. De stad is nog wel herbouwd, maar raakte langzaam maar zeker in verval. Tot het uiteindelijk alleen nog bekend stond als piratennest van de Barbarijse zeerovers. Kanonnen diplomatie leidde in de tweede helft van de negentiende eeuw er toe dat de hele wereld onder de Europese koloniale grootmachten opgedeeld werd. Dat had voor Tanger, maar ook voor de rest van Marokko grote gevolgen. Aan het begin van de twintigste eeuw bood Tanger onderdak aan 20.000 Moslims, 10.000 Joden, ongeveer 7.500 Spanjaarden en een paar duizend mensen van elders onder wie veel Europeanen. Spanje en Frankrijk verdeelden daarop in 1912 onderling het grondgebied van Marokko. Frankrijk begon aan een groot offensief om de Islamitische tradities van regeren, rechtspraak en handel naar eigen leest te schoeien. Spanjes invloed gold vooral in de kustgebieden van noord en zuid Marokko en is nog steeds merkbaar wat betreft taal en gewoonten. Toen Marokko in 1956 zelfstandig werd kwam Tanger onder de vleugels van het koninkrijk. Onderschrift: De Medina vanuit de Ville Nouvelle. (Tanger 4)

De Sahara

De Sahara woestijn scheidt het noorden van de rest van Afrika. Net zoals in de geschiedenis de Middellandse Zee het focuspunt was van de Europese cultuur zo was de Sahara de Mare Nostrum van de Berbers. Zij doorkliefden deze zee van zand op hun kamelen. En net zoals er in de Middellandsezee eilanden zijn en zee routes zo zijn er in de Sahara oases en karavaanroutes. De Marokkaanse Berbers volgden meerdere vaste routes naar Mali, Niger, Libië en Senegal. Met de volken daar verhandelden zij: zout, goud, zilver, dadels, textiel, slaven en wapens. Tegenwoordig levert de Sahara vooral fosfaat. Mohammed de Chauffeur zei toen we de eerste acacia in een verder dor landschap zagen staan: ‘Nu zijn we in de woestijn.’ Ergo zonder acacia’s is er geen woestijn. De lucht in de woestijn is zo droog dat vocht makkelijk verdampt. Daar hebben de bewoners al eeuwen lang van geprofiteerd met hun sanitaire voorzieningen. In de oases hebben de lemen huizen één kamer die vier muren, geen deur, maar wel een gat in het dak heeft. Door het gat doe je je behoefte. Wat in ons land een vieze stinkende smurrie zou worden, verdroogt daar onmiddellijk en alleen een poederachtige substantie blijft over. Zo nu en dan maakt men een gaatje onder in de muur en haalt de ‘mest’ eruit. De rivier de Draa bepaalt het aanzien van de Sahara binnen de grenzen van Marokko. De rivier vindt z’n oorsprong in de oostelijke hellingen van de Hoge Atlas. Vanaf Agdz kronkelt de Draa door de vruchtbare Draavallei in oostelijke richting. Over een afstand van ongeveer 200 km bevloeit het zes oasen. Vanaf Tagounite lijkt de rivier te verdwijnen in het zand van de Sahara. Maar in werkelijkheid buigt de Draa zich ineens in westelijke richting en zet zich zuidelijk van de Anti Atlas tot aan de Atlantische Oceaan voort. De rivierbedding staat van daar af nagenoeg altijd droog. Langs de hele loop van de Draa zijn duizenden jaren oude rotstekeningen en schilderingen gevonden. De z.g. Venus van Tan Tan komt bij de benedenloop vandaan. Het is mogelijk het oudste beeldje ooit gevonden. Onderschrift: Het zand van de Sahara dringt steeds verder Marokko binnen. Een deel van de oase Nesrate in de Draavallei is inmiddels opgeslokt.29 Marokko

Bereikbaarheid

Marokko was per definitie ver weg. Behalve voor de Spanjaarden met wie Marokkanen de Andalusische cultuur deelden. Bovendien is Marokko een groot en uitgestrekt land. De Romeinen konden er niet echt vat op krijgen, de Cartagensen al helemaal niet. Tijdens de Grote Arabische veroveringen direct na de dood van de Profeet Mohammed, hadden de altijd zegevierende Arabische troepen moeite de aanvoerlijnen open te houden tot en met Marokko en werden afhankelijk van de lokale heersers. Vanaf de herovering van Spanje door de Christenen werd Marokko ook voor de Spanjaarden moeilijk bereikbaar. Daar zorgden de Barbarijnse zeerovers wel voor die de Middellandsezeekust in hun broekzak hadden. Met de gebieden rond de Sahara is bereikbaarheid nooit een probleem geweest. De karavaanroutes hebben altijd goed gewerkt, alsof het natuurlijke communicatie kanalen waren. Tegenwoordig is dat wel anders. Het politieke klimaat heeft ervoor gezorgd dat de Sahara grenzen met Algerije gesloten zijn. Marokko is echter nog nooit zo bereikbaar geweest voor Europeanen als nu. Vanuit Nederland vlieg je naar diverse bestemmingen in Marokko. Soms meerdere malen per week en zelfs per dag. Marokko is wat dat betreft naast de deur. Omgekeerd is anders. Europa houdt z’n grenzen angstvallig gesloten. En voor vluchtelingen uit Sub Sahara Afrika die in Marokko Spanje zeer nabij weten, is het verder weg dan ooit. Onderschrift: Het vliegtuig van Transavia staat te wachten om mij naar Casablance, Marrakesh of Agadir te brengen 01 MarokkoZW'14

De Ligging van Marokko in de wereld

Marokko ligt in de noord-west hoek van Afrika. De Middellandsezee bepaalt de noord grens en de Atlantische Oceaan de westgrens. In het oosten grenst Marokko aan Algerije en in het zuiden aan Mauritanië. Waar de Middellandsezee uitkomt in de Atlantische Oceaan is een engte met de naam Straat van Gibraltar. De rots van Gibraltar en de rots waar Tanger op ligt zijn tegenover elkaar gesitueerd. In de Griekse tijd heette dat de zuilen van Hercules. De Sahara woestijn dringt in het zuiden en een groot deel van het oosten Marokko binnen. Na 1975 heeft Marokko zich de West Sahara toegeëigend. Een zeer spaarzaam bewoond woestijngebied dat tot Spanje behoorde. Daardoor is het aandeel van de Sahara in Marokko nog groter geworden. Cultureel heeft Marokko veel overeenkomsten met de Noord Afrikaanse landen Algerije en Tunesië, maar vooral met Spanje waarmee het een rijk Islamitisch verleden deelt. In het Sahara gebied deelt Marokko de geschiedenis met de volkeren in de landen ten zuiden van de Sahara zoals Mali en Niger. Het meest kenmerkende aan de ligging van Marokko is dat het te ver was voor de Ottomanen die hun invloed in de Arabische en Noord Afrikaanse wereld in de 16de eeuw vestigden en het pas na de 1ste Wereld Oorlog verloren. Daardoor heeft het land gedurende 450 jaar een eigen koers kunnen varen voordat het slachtoffer werd van de graaizucht van de Europese koloniale machten. Onderschrift: Deze oude dames namen een bezoek aan de wekelijkse Souk van Sidi Ifni te baat om in de Atlantische Oceaan te gaan pootje baden