Olijfbomen van Romeinse afkomst

De Romeinen ex-pats stelden bepaalde culinaire eisen voordat ze tevreden waren in den vreemde: graan voor wit brood, olijven voor olie en druiven voor rode wijn. En dan wilden ze nog de aanwezigheid van warm badwater. In Volubilis vonden ze het allemaal. Hede ten dage heeft volgens onze Engelse gastvrouw in Moulay Idriss de streek rond Volubilis nog steeds de beste olijfolie van Marokko. En waarom? Omdat de bomen in de olijfgaarden van dezelfde bomen zouden afstammen als die de Romeinen introduceerden. Deze bomen waren geënt op de stammen van een ras dat door de eeuwen heen zijn kwaliteit had bewezen en dat het goed deed in deze grond. Ze sprak met minachting in haar stem over de olijfboompjes die de Spaanse agro-businesses overal plantten. Struiken waren het eigenlijk, speciaal gekweekt zodat de vruchten allemaal tegelijk machinaal geoogst konden worden en die genetisch gemanipuleerd waren tot bijna alle smaak er uit weg gefilterd was. (41)

Volubilis

De Romeinen herkenden een goede plek als ze het zagen. De kleine nederzetting midden in de vruchtbare vlakte tussen Midden Atlas en Rifgebergte die ze van de Carthagensen hadden overgenomen werd snel ontwikkeld tot een grote stad: Volubilis. Er kwam een basiliek, een tempel, een triomfboog en natuurlijk de obligate mozaïek vloeren in de vele grote familiehuizen. Warm water voor de badhuizen was ruimschoot voorradig en kwam van de nabijgelegen Jebel Zerhoun. Nadat de stad overging in de handen van plaatselijke stammen bleef het toch nog lange tijd bewoond. Aan het einde van de achtste eeuw kwam er een vluchteling uit Bagdad wonen: Idriss Ibn Abdallah. Hij vestigde Islam voorgoed in de regio en onder zijn inspirerende leiding werd Marokko voor het eerst tot eenheid. Volubilis ontvolkte toen hij een nieuwe stad ontwikkelde op twee molshopen aan de voet van de Jebel Zerhoun: Moulay Idriss. Uiteindelijk werd Volubilis gebruikt als stenen depot door Moulay Ismail voor zijn grote bouwwerken in Meknes. Onderschrift: Geld werd in Volubilis vooral verdiend met de productie van olijfolie. Deze olijfpers is gereconstrueerd. Toen ik zat te tekenen kwamen er drie toeristengroepen langs uit twee olijfolie producerende landen, Frankrijk en Turkije en één land waar ze dol zijn op techniek, Duitsland. Het was interessant te horen wat de te zeggen hadden over de pers. Maar ik werd er niet veel wijzer van. (40 Volubilis)

De toegang tot het hart van Marokko

Tussen het Rifgebergte en de Midden Atlas ligt een vruchtbare vlakte. Vanaf de Phoenicische nederzettingen aan de Atlantische kust was het goed te bereiken en al snel ontstond er een nederzetting die later achtereenvolgens door de Carthagensen en de Romeinen werd overgenomen en uitgebreid. De Romeinen gebruikten de weg vanaf Tingis (Tanger) in het noordwesten. De Arabische veroveraars kwamen uit het oosten via de gevaarlijke en goed te verdedigen Rejem-Zhazhapas nabij Taza waar later de grens werd getrokken tussen Marokko en het Ottomaanse Rijk. Wij kwamen uit het noorden over het Rifgebergte. De weg door het berglandschap vanaf Ketama naar het zuiden was spectaculair. De afstand over de kronkelweg was lang. We stopten voor een late lunch bij een tankstation vlakbij Taounate dat aan de zuidflank van het Rifgebergte lag en waar ik deze tekening maakte. Daarna sloegen we van de hoofdweg af en reden een wonderbaarlijk zacht, glooiend land in van boerendorpjes en fruitbomen. De zon ging onder boven een uitgestrekt stuwmeer. Even later waren we verdwaald. In de diepe duisternis reden we over kleine, elkaar kruisende buurtweggetjes zonder bewegwijzering. Soms zagen we de lichtjes van een nederzetting boven dan weer onder ons, maar we hadden geen idee waar we waren. Mohammed was verontschuldigend naar ons en woedend op zichzelf. Voor ons was het een spannend avontuur. Tenslotte bij een T-kruising kozen we na wikken en wegen voor links en het bleek de juiste keuze. Achteraf zagen we op de kaart dat we toch de snelste weg naar Moulay Idriss waren gereden. (34 het Rifgebergte)

Het verloren paradijs

Ooit leefden tussen de Berberstammen in Marokko allerlei wilde dieren zoals nu alleen nog in reservaten in Sub Sahara Afrika te vinden zijn. Nadat het ijs zich terugtrok en de Sahara een wig tussen Noord Afrika en de rest van Afrika vormde had dat niet alleen gevolgen voor Berberstammen die van elkaar gescheiden werden, maar ook voor de flora en fauna. Marokko moet in die tijd een paradijs zijn geweest in de oud-Persische betekenis van het woord: een ommuurde tuin. Maar in plaats van muren werd dit paradijs omgeven door zee en zand. De bewoners werden echter niet uit het paradijs gestoten, maar kregen gezelschap van anderen met koloniale neigingen. Eerst kwamen de Phoeniciërs in de twaalfde eeuw voor Christus. Zij hielden zich alleen aan de kust op. De eerste Joden zijn waarschijnlijk met hen meegekomen in de zesde eeuw voor Christus. De Phoeniciërs werden verdreven door de Carthagensen, die ambitieus te werk gingen en vaste handelsroutes vestigden. In de vijfde eeuw strekte hun rijk zich over heel Noord Afrika uit. Hun meest bekende heerser Hannibal stak de straat van Gibraltar en de Alpen over om met zijn Noord Afrikaanse olifanten Rome te bedreigen. Daarna rustten de Romeinen niet meer tot Carthago vernietigd was. Daarna namen de Romeinen de landen en de handelscontacten van de Carthagensen over. Het paradijs dat Marokko ooit was, hield op te bestaan. Marokko werd de hofleverancier van wilde beesten voor de arena’s van de Romeinen. Met honderden tegelijk werden ze gevangen in netten en verscheept naar Europa. Onderschrift : Gazellen in Nationaal park Sous Massa (26 Marokko ZW)

Stad en platteland

Volubilis was de eerste stad in Marokko. Het is door de Romeinen gesticht en had twee doelen: een landbouw centrum te zijn en een hub voor de jacht op wilde beesten voor de arena’s van Rome. Islam bracht handel, cultuur en bestuur met de daarbij behorende markten en opslagplaatsen, scholen, moskeeën en gerechtshoven, en paleizen en kazernes. Bouw er een muur met poorten omheen voeg er parken aan toe en je hebt een stad. Marokko heeft vier grote zogenaamde Koningssteden: Marrakesh, Meknes, Fes en Rabat. Ieder van deze steden is ooit hoofdstad geweest en Rabat is het nog. Het grootste deel van Marokko is platteland. Toen en nu. Mensen leven op het platteland meestal erg geïsoleerd en in een cocon van eigen tradities. Vanuit het perspectief van de stadsbewoner wordt het als problematisch gezien. De koning heeft daarom een decreet uitgevaardigd dat ieder dorp recht heeft op een geasfalteerde verbinding met de buitenwereld. De implementatie daarvan zal nog wel duren. Aan de positieve kant van het spectrum staat dat het dagelijks leven op het platteland nauw verbonden is met het landschap en met wat het klimaat biedt. Het leven wordt niet geleefd ondanks de omgeving maar dankzij de omgeving. Het is een onderscheid dat Ibn Khaldoun in zijn Geschiedenis van de Wereld al in de 14de eeuw zo belangrijk vond dat hij er hele theorieën op los heeft gelaten. Mensen die in de steden wonen hebben volgens hem alle contact met ‘de natuur’ en het ‘natuurlijke leven’ verloren en zijn daardoor ongezonder, perverser en corrupter dan bijvoorbeeld de ‘eenvoudig’ levende Bedoeïen. Klinkt dat bekend in de oren? Onderschrift: Imlil: het einde van de geplaveide weg en het kruispunt vanwaar de paden naar diverse bestemmingen in de bergen voeren. Twee dames zijn net met de bus aangekomen en wachten op het laden van de muilezels zodat ze hun inkopen of bezittingen naar hun bestemming kunnen brengen. 56 Marokko

Bereikbaarheid

Marokko was per definitie ver weg. Behalve voor de Spanjaarden met wie Marokkanen de Andalusische cultuur deelden. Bovendien is Marokko een groot en uitgestrekt land. De Romeinen konden er niet echt vat op krijgen, de Cartagensen al helemaal niet. Tijdens de Grote Arabische veroveringen direct na de dood van de Profeet Mohammed, hadden de altijd zegevierende Arabische troepen moeite de aanvoerlijnen open te houden tot en met Marokko en werden afhankelijk van de lokale heersers. Vanaf de herovering van Spanje door de Christenen werd Marokko ook voor de Spanjaarden moeilijk bereikbaar. Daar zorgden de Barbarijnse zeerovers wel voor die de Middellandsezeekust in hun broekzak hadden. Met de gebieden rond de Sahara is bereikbaarheid nooit een probleem geweest. De karavaanroutes hebben altijd goed gewerkt, alsof het natuurlijke communicatie kanalen waren. Tegenwoordig is dat wel anders. Het politieke klimaat heeft ervoor gezorgd dat de Sahara grenzen met Algerije gesloten zijn. Marokko is echter nog nooit zo bereikbaar geweest voor Europeanen als nu. Vanuit Nederland vlieg je naar diverse bestemmingen in Marokko. Soms meerdere malen per week en zelfs per dag. Marokko is wat dat betreft naast de deur. Omgekeerd is anders. Europa houdt z’n grenzen angstvallig gesloten. En voor vluchtelingen uit Sub Sahara Afrika die in Marokko Spanje zeer nabij weten, is het verder weg dan ooit. Onderschrift: Het vliegtuig van Transavia staat te wachten om mij naar Casablance, Marrakesh of Agadir te brengen 01 MarokkoZW'14