Almoraviden

De Almoraviden kwamen voort uit Berberstammen in Mauretanië die nog maar net tot de Islam waren bekeerd. Met het vuur van echte bekeerlingen trokken zij in de 9de eeuw ten strijde. Al snel controleerden ze het zuidelijk deel van de trans Sahara goudhandel. Maar het noorden lonkte en in 1056 trok een coalitie van verwante stammen over de Hoge Atlas naar de Haouzvlakte waar zij in 1062 Marrakesh stichtten. Vanuit Marrakesh regeerden zij op het toppunt van hun macht een rijk dat zich uitstrekte van de Pyreneën tot en met Mali. Voor het eerst was er een groot Islamitisch rijk dat niet Arabisch van oorsprong was. Hun strikte beleving van de Islam stond niet in de weg dat zij bouwkunst, wetenschap en filosofie begunstigden. Ook moedigden zij interreligieuze uitwisseling aan. Bij hen hadden de vrouwen het goed net zoals Mohammed het gewild had, kan men wel zeggen. Dat werd hun echter niet in dank afgenomen vooral niet in Al Andaluz, het belangrijke Spaanse deel van het rijk. Zelfs nu nog (of alweer) worden Almohaviden vrouwen veroordeeld door fundamentalistische publicisten. Onderschrift: de groene dakpartijen van de Madrassa Ben Joesoef gebouwd rond 1570 en vernoemd naar de stichter van Marrakesh (60 Marokko)

Oeqba Ibn Nafi

Alhoewel in luttele jaren na de dood van de profeet Mohammed Azïe tot en met Oezbekistan was bekeerd tot de Islam , ging de verovering en bekering van Noord Afrika, niet van een leien dakje. Pas tijdens de Oemmajaden lukte het eindelijk om de Maghreb te doorkruizen. Maar de Berbers lieten zich niet makkelijk de wet voorschrijven en na de eerste veldtocht duurde het nog een eeuw eer de Islam voorgoed in de Maghreb postvatte. Die eerste veldtocht onder leiding van Oeqba Ibn Nafi sprak echter zeer tot de verbeelding. Nafi was zoals gewoonlijk van een smetteloze afkomst. Geboren in Mecca in dezelfde stam als de profeet viel aan hem in 670 de eer te beurt om de banier van de Oemma naar het Wilde Westen te brengen. Na de Libische woestijn te hebben doorkruist besloot hij om een bruggenhoofd te stichten. Het werd Kairouan in Tunesië. De stichting van die stad is doordrenkt met magische mythen. Van daaruit voerde hij zijn troepen in westelijke richting. Ten zuiden van het huidige Agadir bereikte hij tenslotte de Atlantische Oceaan. Hij reed zijn paard de branding in en riep: ‘ Als de zee mij niet had tegengehouden zou ik door zijn gereden om het woord van God tot in alle onbekende koninkrijken van het Westen te brengen en het heidendom daar te bestrijden.’ Daarop draaide hij om en duurde het nog wel een eeuw eer Moulay Idriss uiteindelijk de Berberneuzen dezelfde kant uit kreeg. Onderschrift: Volgens mij reed Oeqba Ibn Nafi hier bij Tifnite tussen de mondingen van de Oued Sous en de Oued Massa de zee in (27 Marokko ZW)

Over Ibn Khaldoun

Ibn Khaldoun die in 1406 in Cairo stierf, heeft in zijn jonge jaren gewoond en gewerkt in Fes. Hij is vooral bekend omdat hij de geschiedenis van de grote Berber dynastieën heeft geschreven, maar hij heeft in zijn Wereldgeschiedenis, de Muqaddimah, over nagenoeg alles zijn licht geschenen. Hoe wij naar de wereld hebben leren kijken is in grote mate door hem bepaald. Zijn werk was zo vernieuwend dat er voor veel fenomenen die hij beschreef geen woorden waren; die maakte hij dan zelf. Zijn belangrijkste nieuwe woord was ‘asabiyyah: sociale samenhang die tot vorming van een gemeenschap leidt. Hij begint de Muqaddimah met het opstellen van de criteria waaraan geschiedschrijving moet voldoen. Hij ging hierbij uit van wat hij geleerd had van de traditie die na de dood van Mohammed, Boodschapper van God, is ontstaan om alle overleveringen op waarheid te toetsen. Daarmee maakte Ibn Khaldoun geschiedschrijving tot wetenschap. Ibn Khaldoun was in zijn leven naast schrijver/filosoof ook politicus, ambtenaar en rechtsgeleerde. Bovendien was hij misschien wel de eerste journalist. Toen de wrede en gevreesde Timoer Lenk met zijn horden voor Damascus lag, ging Ibn Khaldoun naar zijn kamp om hem te interviewen. In navolging van de eerste Islamitische rechtsgeleerden die probeerden in het kielzog van Mohammed een wetboek samen te stellen, de Sharia, maakte Ibn Khaldoun analogie en consensus de criteria van zijn eigen onderzoek. Echter soms moest hij zich in bochten wringen om bepaalde aannames en conclusies van de Oelema waar niet aan te tornen viel te rechtvaardigen.(54 Fes)

Het belang van afstamming van Mohammed

In de Koran staat expliciet dat de gemeenschap (van gelovigen) voor stam- en familiebelangen gaat. Echter direct na de dood van Ali de vierde rechtgeaarde Kalief na Mohammed begon het gedonder in de glazen over de opvolging op grond van afstamming. Ali was de schoonzoon van Mohammed en vader van zijn twee kleinzonen. Hij was echter door de gemeenschap tot Kalief gekozen om zijn wijsheid niet om zijn relatie tot Mohammed. Na zijn dood was alles ineens terug bij het oude en liep de grote scheuring in Islam tussen Shiieten en Soennies via de breuklijn van familie en dynastie. Later werd die nadruk op afstemming bestempeld door de schriftgeleerden als deel van Soena, datgene wat traditie is vanaf de tijd van Abraham. Natuurlijk was in die tijd de gemeenschap al geheel gelovig en hoefde het niet saamhorig te zijn op grond van het geloof. Maar in de ogen van een buitenstaander als ik blijft het wringen, want Mohammed had gelijk een rijk zou zich in dienst moeten stellen van de gemeenschap niet van een dynastie. Iedere dynastie probeerde daarna zich te legitimeren als oorspronkelijk afstammend van Mohammed. Zo deed Moulay Idriss en zo doet de huidige koning van Marokko via zijn familienaam Alawi (afkomstig van Ali). Ibn Khaldoun verklaart waarom: afstammelingen zouden rechtschapener en verhevener zijn dan omhooggevallen pretendenten uit het gewone volk. Die zouden hoogstens ‘Sultan’ oftewel stadhouder kunnen worden zoals de (Turkse) Ottomaanse heersers. Onderschrift: zijn en haar in Meknes (46 Meknes)

Moulay Idriss stad en heilige

In Volubilis kwam in de achtste eeuw een zekere Moulay Idriss terecht als vluchteling voor het in Bagdad gestichte kalifaat der Abbasiden. Moulay Idriss had de volmaakte afkomst die tot Mohammed de Boodschapper Gods te herleiden was en bezat de eigenschappen die hem de perfecte leider maakte volgens Moslim standaard. Kortom, hij was de juiste man op het juiste moment op de juiste plaats. Hij stichtte dichtbij Volubilis de stad die zijn naam draagt waarvandaan hij de Berberstammen bekeerde tot de Islam en de stamvader werd van de dynastie der Idrissiden.. Hij wordt daarom als belangrijkste heilige van Marokko geëerd. De stad Moulay Idriss ligt verspreid over twee heuvels. Ze liggen als molshopen tussen een vruchtbare vlakte en de beboste Jebel Zerhoun aan de zuidkant van het Rigebergte. Boven de Jebel Zertoun laten de wolken hun kostbare lading vallen en de vlakte wordt doorkruist met rivieren. Aan water (nog) geen gebrek. Voor het gemak van de bewoners werd een netwerk van pijpen aangelegd die de twee heuvels voorzag van water. Deze watervoorziening werkt nog steeds. Her en der zijn openbare waterkranen. In augustus komen pelgrims vanuit alle delen van het land naar Moulay Idriss toe om het festival ter ere van de heilige bij te wonen. Tot voor kort was de stad niet toegankelijk voor ongelovigen, maar nu is alleen het heiligdom, moskee en mausoleum voor ons gesloten. Voor een heilige stad was Moulay Idriss bijzonder toegankelijk en toeristenvriendelijk. Onderschrift: het uitzicht vanaf Moulay Idriss richting Volubilis. Het is gemaakt op één van de terrassen van de Dar Zerhoun de B&B waar wij logeerden en die in eigendom is van een Engelse. (35 Moulay Idriss)

De kat

Overal waar ik neerstreek om te tekenen, zag ik katten een goed leven hebben. Oude bronnen vermelden dat Mohammed, de Boodschapper Gods, dol was op katten. Het lijkt erop dat de bewoners van Marokko zijn goede voorbeeld met overtuiging volgen. De meeste katten in de Medina leken bij een voordeur te horen en als ze onafhankelijke buurtbewoners waren, stond er ergens op een rustig plekje wel een hele rij etensbakjes voor ze klaar. Ook de dames-gebedsruimte in de buurt van het beroemde Jemaa El Fnaaplein in Marrakesh wordt door veel weldoorvoede poezen bezocht. Ik heb dan ook veel poezen getekend. In Tetouan waren alle dames poezen zwanger. Het was die tijd van het jaar… De Medina maakte zich op om één grote kraamkamer te worden. Bertje kwam met het nieuws: overal verschenen lege dozen met kranten gestoffeerd die in de deuren van winkeltjes en werkplaatsen werden gezet. Liefst bovenop een stoel of krat veilig van het ongedierte dat met de buik over de grond de stegen en gassen teisterde. Mij viel het pas echt op toen ik het dakterras van de buren zat te tekenen en aan de poes toe was die met het beetje schaduw meeverhuisde. Haar ronde witte buikje was bol rond van blijde verwachting. Maar er waren ook droevige taferelen. Een kat bijvoorbeeld die misgesprongen was, lag gemummificeerd en vergeten ergens hoog boven het stadse gedruis. Heb ik ook getekend, natuurlijk. Onderschrift: In Fes leven deze twee buurpoezen in een ongemakkelijke verhouding met elkaar 53 Fes

De medina

De Medina betekent in Marokko de Oude Stad. Het woord Medina voor stad heeft zijn oorsprong in de tijd dat de Profeet Mohammed die in Mekka geboren en getogen was naar de oase van Yatrib verkaste waar zijn moeder vandaan kwam en waar hij veilig was. Daar ontstond rond de eerste moskee een centrum van gelovigen en activiteit die later uitgroeide tot een stad: Medina. In Marokko zijn de Medina’s of oude stadskernen, vaak goed bewaard gebleven en daarom interessant voor de toeristen. De straten zijn smal als nauwe gangen en de muren van de huizen reiken hoog. Helaas is het meestal onmogelijk om er op een dorpel te zitten tekenen zonder van de sokken gereden te worden door brommers, te stikken in de walmen van uitlaatgassen of platgedrukt te worden door zwaarbeladen ezels. Om toch een goed beeld te krijgen moest ik omhoog, de daken op. Daar vond ik een tweede stad met tuinen, katten, restaurants en satelliet schotels. Het familieleven is traditioneel naar binnen gekeerd achter de vaak blinde muren en rond de koelende binnenplaats. De huizen met een binnentuin heetten oorspronkelijk Riads. De huizen met een lichtkoker als binnenplaats werden Dar genoemd. De economische activiteit vond plaats in de markten (Soek), de pakhuizen (Funduq) en op straat. Voor de verlichting van de ziel zijn er moskeeën en Madrassa’s (scholen). Parken en waterpartijen die niet mogen ontbreken, zijn voor het aangenaam verpozen. Een stadsmuur met poorten (Bab) en een fort (Kasba) beschermden de Medina tegen onwelkome gasten. Onderschrift: een stukje Medina in Marrakesh met de minaret van de Kasba. De palmen behoren tot een park. De toppen van Hoge Atlas zijn in de verte te zien 07 Marokko

Bereikbaarheid

Marokko was per definitie ver weg. Behalve voor de Spanjaarden met wie Marokkanen de Andalusische cultuur deelden. Bovendien is Marokko een groot en uitgestrekt land. De Romeinen konden er niet echt vat op krijgen, de Cartagensen al helemaal niet. Tijdens de Grote Arabische veroveringen direct na de dood van de Profeet Mohammed, hadden de altijd zegevierende Arabische troepen moeite de aanvoerlijnen open te houden tot en met Marokko en werden afhankelijk van de lokale heersers. Vanaf de herovering van Spanje door de Christenen werd Marokko ook voor de Spanjaarden moeilijk bereikbaar. Daar zorgden de Barbarijnse zeerovers wel voor die de Middellandsezeekust in hun broekzak hadden. Met de gebieden rond de Sahara is bereikbaarheid nooit een probleem geweest. De karavaanroutes hebben altijd goed gewerkt, alsof het natuurlijke communicatie kanalen waren. Tegenwoordig is dat wel anders. Het politieke klimaat heeft ervoor gezorgd dat de Sahara grenzen met Algerije gesloten zijn. Marokko is echter nog nooit zo bereikbaar geweest voor Europeanen als nu. Vanuit Nederland vlieg je naar diverse bestemmingen in Marokko. Soms meerdere malen per week en zelfs per dag. Marokko is wat dat betreft naast de deur. Omgekeerd is anders. Europa houdt z’n grenzen angstvallig gesloten. En voor vluchtelingen uit Sub Sahara Afrika die in Marokko Spanje zeer nabij weten, is het verder weg dan ooit. Onderschrift: Het vliegtuig van Transavia staat te wachten om mij naar Casablance, Marrakesh of Agadir te brengen 01 MarokkoZW'14

Reizen naar een onbekend land

Deel 1 Een introductie 1 reizen naar een onbekend land Als je naar een vreemd land gaat, reis je in vertrouwen. Je vertrouwt erop dat de mensen je niet met achterdocht en vijandigheid zullen ontvangen. Of erger nog: dat ze je naar het leven staan. Toch kijk je op de site van het ministerie van Buitenlandse Zaken of het er veilig is en voor alle zekerheid sluit je een reisverzekering af tegen eventualiteiten. Voorts zoek je op het internet naar hotels en leest aandachtig wat reizigers er over geschreven hebben voordat je boekt. Je dekt je helemaal in en dan nog bekruipt je de nacht voor je vertrek een angstige twijfel... 'People are strange, when you're a stranger', zingt Jim Morrison van de Doors en zo is het. Het vreemdeling zijn, maakt je kwetsbaar in den vreemde. Je zoekt naar en hoopt op tekenen die je vertrouwen geven. En hoopt ondanks dat je twijfelt dat jouw gestelde vertrouwen dat je geeft door een vreemd land te bezoeken niet beschaamt wordt. Deze twijfel slaat in één klap om bij de eerste tekenen van hartelijkheid bij aankomst. Het is niet voor niets dat in de Koran het verhaal uit de Genesis over Lot en de engelen in de ongastvrije stad Sodom, vele malen voorkomt en geldt als één van de grote waarschuwingen. De profeet Mohammed die een tijd lang karavanen voor zijn vrouw Khadija geleid had naar Syrië en terug, wist hoe belangrijk een prettige ontvangst bij aankomst in een vreemde omgeving was en hoe hulpeloos een reiziger is als er iets mis gaat. Onderschrift: Op weg naar Tanger. ‘We zaten samengepakt in een kleine DC 787 waarvan het binnenwerk erg aangetast was door entropie. De stoel van Bert wilde niet ‘in the upright position’ en mijn armleuning zat nergens meer aan vast. Het was alsof Royal Air Maroc geen belang had bij een goede verbinding met de Marokkaanse achterban in Nederland.‘